Historia praw człowieka


Zrób to dla siebie. Zdobądź podstawową wiedzę o koncepcji praw człowieka. Zostań świadomym obywatelem. Znajdź odpowiedzi na pytania:

 

  • Jaki rekord pobiła Powszechna Deklaracja Praw Człowieka?
  • Jakie paradoksy znajdują się w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka?
  • Co wspólnego z prawami człowieka ma starożytna Persja?

 

 

Historia praw człowieka

 

 

Czy wiesz, że?

Powszechna Deklaracja Praw Człowieka została umieszczona w Księdze rekordów Guinessa – jako najczęściej tłumaczony dokument. Na stronie ONZ można znaleźć aż 370 wersji językowych!

 

Dualizm historii praw człowieka

 

Dziś wiemy, że niezbywalne i przyrodzone prawa człowieka to przede wszystkim wolność osobista, własność, równość, bezpieczeństwo, prawo do życia. Jak wyglądała droga do powstania dokumentu  PDPCz. (Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka)?

Mówiąc o historii praw człowieka najpierw musimy zdać sobie sprawę, czym tak naprawdę jest owa historia? Z jednej strony jest dość krótka – ma swoje źródło w PDPCz. (z tej strony byłaby to historia koncepcji realizowanych przez ONZ) natomiast z drugiej to historia pisana przez wieki, począwszy od starożytności. Podział wynika z tego, że wolności i prawa człowieka nie należą do kategorii dających się ująć w proste formuły, co wynika m.in. z trudności językowych i dynamicznego rozwoju wiedzy o człowieku.

 

Paradoksy Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka

 

Pojęcie praw człowieka powoduje trudności także dlatego, że wykracza poza przypadki okrucieństwa i niesprawiedliwości. Na przykład: Art. 1. PDPcz. stwierdza, że wszyscy ludzie mają równe prawa. Art. 18 z kolei mówi, że każdy ma prawo do przekonań religijnych.

Jak w takim razie powinniśmy definiować prawo do swobody przekonań religijnych względem tych religii, które potępiają fakt, że wszyscy ludzie mają równe prawa? Ten i wiele innych paradoksów i problemów sprawiają, że nie sposób ściśle wyznaczyć i przestrzegać jednej definicji.

Humanitarny król Persji

 

Prawa człowieka w konstytucjach państw pojawiają się w XIX wieku, a w dokumentach międzynarodowych są formułowane dopiero po zakończeniu II wojny światowej. Jednak sama idea praw człowieka jest dużo starsza. Można powiedzieć, że ludzkość bardzo długo dojrzewała do sformułowania praw człowieka w obecnym kształcie.

W 539 r. p.n.e., wojska Cyrusa Wielkiego, pierwszego króla starożytnej Persji, podbiły miasto Babilon. Wbrew pozorom, zdobycie miasta oznaczało duży postęp dla człowieka. Cyrus uwolnił niewolników, oświadczył, że wszyscy ludzie mają prawo do wyboru własnej religii, i ustanowił równość rasową. Te i inne dekrety zarejestrowano na walcu z wypalanej gliny w języku akadyjskim ze skryptu klinowego.

Znany dziś, jako Cylinder Cyrusa, ten starożytny zapis został uznany za pierwszą na świecie kartę praw człowieka; został również przetłumaczony na wszystkie sześć oficjalnych języków Organizacji Narodów Zjednoczonych.

Prawa człowieka i wielcy przywódcy religijni

 

W świętych księgach wielkich religii nie występuje sformułowanie „prawa człowieka”, ale wiele ich fragmentów mówi właśnie o prawach jednostki. Dziś większość wielkich religii świata czyni bardzo wiele dla ochrony praw człowieka. Warto wspomnieć o działalności Dalajlamy XIV, baptystycznego pastora Martina Luthera Kinga, czy o wypowiedziach papieży: Jana XXIII (encyklika „Pacem In Terris”) i Jana Pawła II (encyklika „Redemptor Hominis”).

 

Od średniowiecza do dziś – dokumenty i koncepcje filozoficzne

 

W średniowieczu prawa jednostki zapewnione były przede wszystkim wyższym warstwom społecznym – szlachcie i duchowieństwu. Powstawały pierwsze dokumenty dotyczące niektórych praw człowieka, np.: Magna Charta Libertatum (1215, Anglia), przywilej jedlneńsko-krakowski Neminem captivabimus (1430-31, Polska).

Współczesną doktrynę praw człowieka niewątpliwie kreują filozofowie tacy jak John Locke, Jean Jacques Rousseau, Immanuel Kant czy Monteskiusz. To oni stworzyli  teorie praw naturalnych, a także umowy społecznej, która jest źródłem władzy państwowej. Monteskiusz wprowadził podział władzy. Uznano też prawo jednostki do oporu wobec władzy, kiedy ta obiektywnie zagraża wartościom ludzkim. Wykorzystaniem tych oświeceniowych idei w praktyce stały sie takie dokumenty jak: Deklaracja Niepodległości (1776, Stany Zjednoczone) i Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela (1789, Francja).

Od czasu, kiedy Zgromadzenie Ogólne Stanów Zjednoczonych ogłosiło 10 grudnia 1948r. Powszechną Deklarację Praw Człowieka, zdominowały one współczesną politykę. Wracając w perspektywie historycznej kilka lat wstecz, można by rzec, że to fenomen. Koncepcja, która podczas II wojny była zupełnie zbagatelizowana, powróciła z niezwykłym rozmachem, a pojęcie postrzegane jako ,,zachodnie” stało się „globalnym.” ,,Okres od Rewolucji Francuskiej do II Wojny Światowej był czymś w rodzaju średniowiecza dla idei praw człowieka. Teraz znajdujemy się w jego kolejnej epoce.”

Pojęcie praw człowieka jest obecnie tak dobrze znane, że łatwo zapomnieć, kiedy się ono pojawiło. Prawdą jest natomiast, że – jak twierdza niektórzy badacze, pojęcie to, było już ukryte w kulturach w starożytnych, wtedy jednakże w innym znaczeniu niż w dzisiejszych czasach. W różnych kulturach, istnieje odmienny sposób myślenia o historii praw człowieka. Fundamentem naszej koncepcji praw człowieka jest idea ochrony jednostek przed nadużyciami ze strony władzy. Koncepcji tej strzeże międzynarodowy ruch na rzecz praw człowieka; to właśnie jego zadaniem jest urzeczywistnianie tego, aby życie, wolność czy własność były w jednakowy sposób „dostępne” dla wszystkich ludzi.

______________________________

 Przypisy:

http://www.tvp.info/

http://www.humanrights.com/

Michael Freeman, Prawa Człowieka

http://amnesty.org.pl/

Leszek Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne

 

 

autor wpisu: Ewa Socała

 

Share

Pozostaw komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>