Prawa człowieka w okresie Polski Ludowej


Temat praw człowieka obecnie, nie wydaje się tak kontrowersyjny jak to miało miejsce kilkadziesiąt lat wcześniej...

 

O czym będzie mówił artykuł?

  • naruszenie praw człowieka w niektórych państwach
  • prawa człowieka na tle PRL
  • obrona praw człowieka w PRL
  • znaczenie praw człowieka współcześnie

            „Akceptacja” praw człowieka w innych państwach

 

             Niestety wciąż na świecie istnieje wiele państw, które pomimo zaakceptowania podstawowych praw człowieka oraz przyjęcia ich w szereg swojego dorobku prawnego w dalszym ciągu starają się ograniczyć wykonywanie tych praw przez jednostkę do absolutnego minimum. Mam tutaj na myśli, przede wszystkim, kraje arabskie. Ze względu na podporządkowanie religii wszystkich innych dziedzin życia o wolności wyznania nie możemy w tym wypadku nawet wspominać. W tych krajach, szczególnie w stosunku do kobiet, nagminnie były i są łamane podstawowe prawa człowieka. Ciągle słyszymy w mediach o kolejnych prześladowaniach religijnych czy torturach ze względu za przekonania polityczne.

            PRL, a prawa człowieka

 

            By podać następne przykłady łamania praw człowieka nie musimy wykraczać poza Europę. Wystarczy sięgnąć pamięcią do sytuacji w czasach PRL, który przypada na lata 1952-1989.

            Pomimo międzynarodowych rozważań i dyskusji nad tym zagadnieniem, w Polsce temat ten zyskał rozgłos dopiero po podpisaniu w 1975 r., w Helsinkach, Aktu Końcowego Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie. Do tego momentu władze komunistycznej Polski uważały, że zjawisko występowania praw człowieka to wymysł burżuazji. Konstytucja Rzeczpospolitej Ludowej z 1952 r. głosiła: „jednostka posiada prawa obywatelskie”. Owszem, jednostka posiadała prawa, lecz były one nadane przez władzę komunistyczną i mogli posiadać je tylko ci, którzy spełniali określone kryteria. Wynika z tego, że prawa te w okresie PRL nie miały tak jak obecnie  powszechnego, niezbywalnego i naturalnego charakteru wynikającego z życia ludzi w społeczności. Prawa człowieka ówcześnie najlepiej określił Antoni Słonimski – „dobrze, że są, szkoda, że nie funkcjonują”.

Naruszanie praw człowieka. Pozbawianie godności ludzkiej.

 

            Każdemu z nas znana jest historia ks. Jerzego Popiełuszki, którego pobito, a następnie brutalnie zamordowano przez Służbę Bezpieczeństwa. Nieco mniej znany Janusz Woźnica, nauczyciel historii w LO im. Stanisława Staszica w Hrubieszowie, został wyprowadzony z klasy, przez wyżej wymienioną służbę, pod pretekstem absurdalnych zarzutów, m.in. za bycie informatorem. Prawda jest zupełnie inna. Janusz Woźnica zarejestrowany dn. 25.03.1986 pod nr 11615 jako figurant SOR krypt. „Pionierzy”, ze względu na kolportaż ulotek nawołujących do bojkotu wyborów, informatorów „S” oraz literatury bezdebitowej wraz z uczniami rozpowszechniał w/w materiały na terenie Hrubieszowa. Sprawę przekazano do Sądu Rejonowego w Zamościu, który w dn. 10.06.1986 skazał J. Woźnicę na 1,5 roku więzienia, gdzie niejednokrotnie był bity i torturowany. To nie było jedyne aresztowanie nauczyciela. Za swoje zasługi dla przemian demokratycznych w Polsce, za osiągnięcia w działalności państwowej i publicznej został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

 Lech Wałęsa w obronie praw człowieka

 

            Do istotnego rozszerzenia praw i wolności obywatelskich doszło w wyniku strajków w Stoczni Gdańskiej, pod przewodnictwem Lecha Wałęsy, w następstwie porozumienia Komisji Rządowej i Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego. Zaakceptowano niezależne od Partii i pracodawców wolne związki zawodowe, zagwarantowano prawo do strajku, zapewniono przestrzeganie wolności słowa, druku i publikacji, zniesiono represje za przekonania.
26 marca 1982 r. ustawą o zmianie Konstytucji PRL, wprowadzono do tego nadrzędnego aktu dwa organy ochrony prawnej, mianowicie Trybunał Konstytucyjny i Trybunał Stanu.

  Przełomowy rok 1992…

 

            Znaczny przełom w tej dziedzinie nastąpił w 1992 r. po uchwaleniu „małej konstytucji„. Lech Wałęsa, jako Prezydent RP, 13 listopada przedstawił Sejmowi projekt ustawy konstytucyjnej pod tytułem „Karta praw i wolności”. Karta ta miała stanowić całościowe i systematyczne ujęcie materii wolności i praw człowieka i obywatela.

Arena międzynarodowa

 

             Wielkim krokiem ku powszechnej akceptacji koncepcji przestrzegania praw człowieka na terytorium RP było poddanie się przez Polskę jurysdykcji sądów międzynarodowych i organów quasi-sądowych, w razie naruszenia tych praw.

    Znaczenie praw człowieka

 

            Po latach dyskusji nad znaczeniem i samą istotą  praw człowieka nadal spotykamy się z gorącymi dyskusjami i ciągłą koniecznością poszerzania wiedzy społeczeństwa w zakresie ich własnych praw. Warto nadmienić, że to właśnie ludzie są potencjalnymi naruszycielami praw człowieka. Mówiąc o ludziach, jako naruszycielach praw, mam na myśli policjantów, straż graniczną i inne służby, które w swojej idei mają za zadanie ochronę społeczności i praw tej społeczności nadanych.

______________________________

Przypisy:

Machinowicz K., Ochrona praw człowieka na tle standardów europejskich, wyd.KUL,2009
Malinowska I., Ochrona praw i wolności w Polsce, wyd. Elipsa, 2009
 
Rybczyńska J.A.Demczuk A., Ochrona praw człowieka w Polsce po 1989 roku na tle standardów międzynarodowych, wyd. UMCS, 2012.
Autor wpisu: Diana Tylus

           

Share

Pozostaw komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>